Patolojik Yas Ve Travmatik Yas

Patolojik Yas

Yas süreci oldukça sağlıklı bir süreç olsa da bu süreçte kişi işlevselliğini geri kazanamayabilir ve süreç beklenilen gibi gitmeyebilir. Kaybın ardından 6 ay geçmesine rağmen kişinin mesleki ve sosyal yaşamında işlevselliği bozulmaya devam ediyorsa bu duruma Patolojik Yas denir. Kişi normal yas evrelerinden birinde takılı kalıp ilerleyemez ve patolojik tepkiler göstermeye başlar. Bir çok farklı bulgu ve biçimle gözüktüğü için birden fazla şekilde isimlendirilen patolojik yasa aynı zamanda kronik yas, çözümlenmemiş yas, maskelenmiş yas veya gecikmiş yas da denmektedir. Yas süreci ilerleyen ve zaman geçtikçe azalan bir süreçken patolojik yasta yas süreci ilerlemesini durdurur ve kişi sürekli yas halinde kalır. Patolojik yas sürecinde kayıp için yaşanan acı normalin aksine giderek yoğunlaşmaktadır.

Kayıp ardından yaşanan yoğun suçluluk ve yalnızlık duyguları normal yas sürecini engelleyebilir ve bunu patolojik bir yas sürecine dönüştürebilir. Kişide normal yas tepkileri yerine abartılmış veya çok fazla uzamış yas tepkileri görülür. Aynı zamanda bazı kişilerde kayba tamamen tepkisizlik de gelişebilir.

Patolojik Yasın Belirtileri

  1. Kaybedilen kişiye karşı kalıcı ve kronik yas ve özlem
  2. Ölümü kabullenememe
  3. Ölüm sebebiyle aşırı öfke ve acı
  4. Hayata devam etmekte güçlük çekme
  5. Duygusal boşluk ve sosyal kopukluk
  6. Ölen kişi olmadan hayatın boş ve anlamsız olduğuna inanmak
  7. Geleceğe dair umutsuzluk
  8. Tedirginlik

Bu sekiz belirtinin en az dördünün birden fazla kez görülmesi, bu belirtilerin en az 6 ay sürmesi ve bu belirtilerin kişinin işlevselliğini bozması durumunda kişinin yaşadığı soruna patolojik yas denir.

Kişi yas tepkisini geciktirebilir ve normal yas durumunda beklenen tepkiler kayıptan çok sonra ortaya çıkabilir. Aynı zamanda kişilerde ölenin şikayetlerini taklit etme, psikosomatik yakınmalar, düşmanca davranışlar, sosyal ilişkilerde gerileme, ekonomik ve sosyal olarak zarar verici davranışlar ve depresyon tablosu da gözükebilir.

Travmatik Yas

Travmatik yas süreci ise sevilen birinin ani ve şiddet içeren şekilde ölmesiyle gerçekleşir. Ölümün beklenmedik ve şiddet içerikli olması doğal yas sürecini etkiler ve travmatik etki bırakır. Bu etki kişilerde bedensel ve ruhsal hastalıklar görülmesine sebep olabilir. Böyle bir durumda travma ve kayıp aynı anda tetiklenir ve kişi bu durumla baş etmekte oldukça zorlanır ve bazı vakalarda travma sonrası stres bozukluğu gelişebilir.

Travmatik Yas Belirtileri

  1. Geleceğin anlamsız olduğuna inanmak
  2. Duygusal olarak tepkisizlik ve donukluk
  3. Şok hissi
  4. Ölümü kabullenmekte zorluk çekme
  5. Hayatın anlamsız olduğuna inanmak
  6. Bir parçasının yok olduğuna inanmak
  7. Güvensizlik hissi
  8. Ölen kişiye zarar verdiğine dair yanlış düşünceler
  9. Ölümle ilgili aşırı öfke

Bu belirtilerin en az dördünün görülmesi gerekmektedir. Aynı zamanda kişinin yitirdiği insanla ilgili uğraşlarının da devam etmesi gerekmektedir ve ölümün mutlaka ani olması ve vahşet içermesi gerekmektedir.  Travmatik Yas durumunda da psikososyal işlevler önemli derecede bozulur.

Yas durumundaki kişilere nasıl davranmamız gerektiği konusunda her zaman zorlanırız ve emin olamayız. Normal yas tutan bireylerin yardım alması gerekmezken Patolojik Yas ve Travmatik Yas yaşayan kişilerin yardım alması gerekmektedir. Terapide yas sürecine uyum sağlanması için çalışılır ve kişinin çatışmaları çözümlenir.

Yas süreci içindeki bireylere nasıl davranmak gerektiği ile ilgili bilgi için Yas Süreci İçin Öneriler yazımızı inceleyebilirsiniz.

  • Bildik, T. (2013). Ölüm, Kayıp, Yas, ve Patolojik Yas, Ege Tıp Dergisi, 52(4):223-229.
  • Çelik, S. & Sayıl, I. (2003). Patolojik Yas Kavramına Yeni Bir Yaklaşım, Kriz Dergisi,11(2),29-34.
Open chat